MountNannen

Hoe vertalen organisaties duurzame en digitale ambities naar concrete keuzes en acties?

Digitalisering en duurzaamheid beïnvloeden elkaar steeds sterker: de Twin Transition. Dit Professional Doctorate-onderzoek ontwikkelt een veranderaanpak die bestuurders, CIO's en duurzaamheidsmanagers helpt om die twee in samenhang in de praktijk te brengen.

Lisette van Rijn-Nannenberg, Professional Doctorate-kandidaat bij HAN University of Applied Sciences en senior adviseur bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Bijdragen als expert Lees over de aanpak

“Die worsteling heeft mij gegrepen: dat bestuurders en managers de ambitie hebben, maar niet weten hoe ze die concreet in handelen omzetten.”

Wie ben ik

Ik ben Lisette van Rijn-Nannenberg, senior adviseur bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Professional Doctorate-kandidaat bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, in samenwerking met Hogeschool Utrecht. Mijn onderzoek doe ik duaal, naast mijn werk.

Het is het vervolg op mijn masterthesis aan Nyenrode, waarin ik een strategisch framework voor de Twin Transition ontwikkelde. In gesprekken met bestuurders hoorde ik daarna steeds hetzelfde: de ambitie is er, maar de vertaling naar de praktijk gaat lastig, omdat een gestructureerde veranderaanpak met handelingsperspectief ontbreekt.

Een Professional Doctorate past daar precies bij: praktijkgericht, samen met publieke en private partijen, en gericht op het bieden van handelingsperspectief. Zodat organisaties weten wat ze morgen al anders kunnen doen.

Het vraagstuk

Digitale technologie helpt organisaties duurzamer te werken, bijvoorbeeld door datagedreven monitoring, optimalisatie en het voldoen aan regelgeving. Tegelijk zorgt digitalisering zelf voor nieuwe druk op het milieu: meer energiegebruik, meer grondstoffen en meer elektronisch afval. Digitalisering maakt duurzaamheid dus zowel mogelijk als moeilijker. Digitale oplossingen kunnen verduurzaming versnellen, terwijl rebound-effecten een deel van die winst weer tenietdoen.

Er bestaan inmiddels strategische raamwerken voor de Twin Transition, maar veel organisaties weten niet goed hoe ze die in de praktijk brengen. Digitale en duurzame initiatieven lopen vaak los van elkaar, en bestuur en organisatie zijn er niet op ingericht om ze te verbinden. Dat noem ik de operationalisatiekloof.

Dit onderzoek gaat over het dichten van die kloof: van druk van buiten naar een overzichtelijke set acties die bestuurders en duurzaamheidsmanagers samen kunnen kiezen, plannen en volgen.

1,5 tot 3,2%van de wereldwijde broeikasgasuitstoot kwam in 2020 van de ICT-sector, vergelijkbaar met de luchtvaart.
800 kgaan grondstoffen is nodig voor een computer van twee kilo (UNCTAD, 2024).
Twee transitiesdie historisch door verschillende krachten werden gedreven: technologie en efficiëntie tegenover regelgeving en maatschappelijke druk.

De onderzoeksvraag

Hoe kunnen bestuurders en duurzaamheidsmanagers de integratie van de digitale en duurzame transitie operationaliseren, zodat die bijdraagt aan hun SDG- en ESG-doelen?

  1. Welke barrières ervaren bestuurders en duurzaamheidsmanagers bij het integreren van beide transities in hun organisatie?
  2. Welke implementatiestrategieën en acties helpen die barrières te overwinnen?
  3. Hoe dragen die strategieën en acties bij aan de SDG- en ESG-doelen van een organisatie?
  4. Welke instrumenten horen in een Twin Transition-toolbox om integratie en monitoring te ondersteunen?
  5. Hoe kan de effectiviteit van de toolbox tijdens de implementatie worden geëvalueerd en gecommuniceerd?

De aanpak

Ik ontwikkel een veranderaanpak die organisaties helpt om voortdurende druk om te zetten in samenhangende actie. Het gaat daarbij niet alleen om technologie, maar vooral om besturing, werkwijzen en organisatorisch vermogen. De aanpak bouwt voort op literatuur over operating models en dynamic capabilities.

Waar de twee transities samenkomen

Diagram van de Twin Transition. Twee overlappende cirkels: de Digital Transition en de Green Transition overlappen in greening of IT en greening by IT. Vanuit die overlap loopt de veranderaanpak, een adaptief operating model met toolbox, in drie stappen: selecteren met de serious business game, prioriteren met de TechRadar en in de tijd zetten met de roadmap. Het resultaat is een geoperationaliseerde Twin Transition: gecoördineerde acties met bijdrage aan SDG- en ESG-doelen.

Greening of IT betekent digitalisering zelf verduurzamen: minder energie, langer gebruik, minder e-waste. De eerste bouwsteen, IT Hardware Lifecycle Management, hoort hier.

Greening by IT betekent digitale middelen en data inzetten om de organisatie te verduurzamen, bijvoorbeeld door te monitoren, te optimaliseren en te rapporteren.

De vier elementen van de aanpak

  1. 1

    Voortdurende druk

    Regelgeving, technologie, markt, samenleving en de eigen organisatie dwingen steeds opnieuw tot keuzes.

  2. 2

    Organisatorisch vermogen

    Het vermogen om druk te signaleren, te benutten en de organisatie bij te sturen.

  3. 3

    Adaptief operating model

    Een besturingsstructuur die digitale en duurzame initiatieven verbindt en mogelijke acties ordent.

  4. 4

    Praktische toolbox

    Instrumenten waarmee organisaties acties kiezen, prioriteren en gefaseerd invoeren.

Regelgeving en politiekMarkt en klantTechnologische innovatieSamenleving en milieuMiddelen en interne verstoringen

Serious business game

Bestuurders en duurzaamheidsmanagers verkennen samen de druk op hun organisatie en selecteren de acties die passen.

TechRadar

Prioriteert de acties die in de game zijn geselecteerd: wat pak je eerst op, en wat later?

Roadmap

Geeft het overzicht waarin de acties in de tijd worden uitgezet, zodat de uitvoering gevolgd en bijgestuurd kan worden.

Stap voor stap gebouwd

De inhoud van de toolbox ontwikkel ik in bouwstenen. Elke bouwsteen wordt met praktijkexperts getoetst en aangescherpt.

  • IT Hardware Lifecycle ManagementNu in ontwikkeling
  • Green SoftwareVolgende stap
  • DataVolgende stap
  • AIVolgende stap
  • Governance, gedrag en leiderschapLoopt door alle bouwstenen heen

Hoe ik onderzoek

Het onderzoek volgt Design Science Research: ik ontwerp, test en verbeter de aanpak in herhaalde cycli, samen met organisaties uit de praktijk. Interviews met bestuurders, CIO's, duurzaamheidsmanagers en andere experts vormen de basis.

  1. Probleem verkennen
  2. Ontwerpen
  3. Ontwikkelen
  4. Invoeren
  5. Evalueren
  6. en opnieuw

Van bouwsteen naar operating model

Het operating model en de toolbox groeien mee met de bouwstenen. Elke bouwsteen, zoals IT Hardware Lifecycle Management en Duurzaamheid, ontwikkel ik eerst zelf, met een bijbehorend model, op basis van interviews en workshops. Die eerste versie verrijk ik daarna samen met experts in co-creatiesessies. De gesprekken codeer ik, zodat patronen in acties, data en timing zichtbaar worden. De bevindingen leg ik vervolgens terug aan de experts, voordat ze in het operating model en de toolbox landen.

  1. Eerste model op basis van interviews en workshops
  2. Co-creatiesessie met experts
  3. Gesprekken coderen
  4. Bevindingen terugleggen
  5. Model en toolbox verrijken

Logius

Publieke sector. Hier wordt de aanpak ingevoerd en geëvalueerd.

KPMG

Private sector. Hier wordt de aanpak ingevoerd en geëvalueerd.

Publieke en private organisaties werken onder andere regels en marktdynamiek. Door de aanpak in beide sectoren toe te passen, kunnen ze van elkaar leren. Daarnaast spreek ik bestuurders en experts uit andere organisaties om barrières en strategieën breder te toetsen.

Uit het logboek

Roundtable ICT-hardware en duurzaamheid

Met een bewust samengestelde groep experts heb ik de eerste bouwsteen getoetst: het fasenmodel voor IT Hardware Lifecycle Management. Aan tafel zaten hardwareleveranciers, gebruikersorganisaties, partijen uit de circulaire IT en ITAD, inkoop, asset management, impactmeting en kennisinstellingen. Samen dekten zij de hele levenscyclus van IT-hardware.

Bestaande methoden, zoals het R-framework, LCA en Green IT Readiness, bieden waardevolle deelperspectieven. Maar hoe een organisatie over de hele levenscyclus stuurt, blijft versnipperd. Een voorbeeld: organisaties vervangen apparaten vaak volgens vaste vervangingscycli, terwijl ze technisch nog bruikbaar zijn. Ik onderzoek hoe duurzaamheidsdoelen onderdeel kunnen worden van die besluitvorming. Het fasenmodel brengt daarin samenhang:

  1. Eisen
  2. Inkoop
  3. Gebruik
  4. Verlengen
  5. Hergebruik
  6. Recycling en terugwinning

In twee rondes hebben we eerst getoetst of het model klopt en wat er mist. Daarna hebben we per fase uitgewerkt welke acties, welke data en welke timing nodig zijn om het in de praktijk te laten werken.

De inzichten worden geanonimiseerd verwerkt in een volgende versie van het model, in de toolbox en in een paper voor ICT4S 2027.

Planning en stand van zaken

  1. Start van het Professional Doctorate-traject bij HAN University of Applied Sciences.

  2. Nu bezig

    Probleemverkenning en ontwerp. Het conceptuele raamwerk staat en wordt verfijnd met experts uit publieke en private sector. De eerste bouwsteen, IT Hardware Lifecycle Management, is in een roundtable met praktijkexperts getoetst.

  3. Interviews, co-creatie en ontwikkeling van het operating model en de toolbox.

  4. Invoering en evaluatie bij Logius en KPMG, en het afronden van het portfolio.

  5. Afronding van het traject met een portfolio, het eindproduct van een Professional Doctorate.

Meedoen aan het onderzoek

Werk je aan digitalisering, duurzaamheid of allebei? Dan hoor ik graag van je. Er zijn verschillende manieren om bij te dragen.

Interview

Voor bestuurders, CIO's en duurzaamheidsmanagers uit publieke en private organisaties die hun ervaringen met de Twin Transition willen delen.

Expert of sparringpartner

Voor onderzoekers en vakspecialisten die willen meedenken over het raamwerk, de game of de evaluatie.

Zorgvuldig met je inbreng

Deelname is vrijwillig en je kunt je op elk moment terugtrekken, zonder opgaaf van reden. Gesprekken en sessies worden getranscribeerd en geanonimiseerd: namen van personen en organisaties verdwijnen uit transcripties en rapportages. Een eventuele audio-opname gebeurt alleen met je toestemming en wordt na transcriptie verwijderd. Gegevens worden beveiligd opgeslagen; alleen ik en mijn begeleidingsteam hebben toegang. Citaten gebruik ik alleen met je toestemming, en bevindingen leg ik terug voordat ze extern worden gebruikt. Voor elke deelname ontvang je vooraf een toestemmingsformulier.

Mail over meedoen Op de hoogte blijven

Begeleiding

Het Professional Doctorate is een praktijkgericht doctoraatstraject van Nederlandse hogescholen op niveau EQF-8. De kandidaat combineert de rollen van onderzoeker, innovator, change agent en professional, en sluit af met een portfolio.

  • Dr. Stijn HoppenbrouwersLector Data & Knowledge Engineering, HAN University of Applied Sciences
  • Dr. Guido OngenaLector Data Driven Government, Hogeschool Utrecht
  • Bert Voorbraak MScDirecteur Logius, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
  • Prof. dr. Albert PluggeDirector bij KPMG, vanuit die rol begeleider. Tevens KPMG Professor of ESG Transformation and Digital Innovation aan Nyenrode Business University

In samenwerking met

  • Penvoerende hogeschool
  • Begeleiding
  • Praktijkpartner, publieke sector
  • Praktijkpartner, private sector

Dit Professional Doctorate-traject wordt gefinancierd door Regieorgaan SIA.

Publicaties

Operationalizing the Twin Transition: An organizational change approach for integrating digital and sustainability transitions L. van Rijn-Nannenberg. Gepresenteerd op het ICT4S 2026 Doctoral Symposium in Bern. Licentie CC BY 4.0.

Download de paper (PDF)

Paper over IT Hardware Lifecycle Management In voorbereiding. Beoogde indiening bij ICT4S 2027, januari 2027.